Hyd at Heddiw

Cafodd dirwasgiadau economaidd a rhyfel effaith niweidiol ar gymaint o ystadau yn ystod yr ugeinfed ganrif ond gwnaeth lleoliad Penllergare ar ymyl drefol Abertawe yr ystad yn arbennig o agored i niwed gan esgeulustod, fandaliaeth a datblygiadau a oedd yn ennill tir.

Codwyd gobeithion am wrthdroi’r dirywiad hwn yn y 1990au gydag addewid o barc gwledig i’w gyfnewid am ganiatâd cynllunio. Ond ni chafodd yr addewid erioed ei gyflawni ac aeth Coedwig Cwm Penllergaer yn fwy diffaith. Roedd y dyfodol yn edrych yn llwm iawn.

Yn ffodus, parhaodd craidd y dirwedd wedi’i chynllunio, yn ogystal â’r arsyllfa, bron yn gyflawn. Hefyd, gwerthfawrogwyd Coedwig y Cwm gan bobl leol am ei hunigrwydd, ei golygfeydd a’i bywyd gwyllt, ac yn arbennig gan blant anturus.

Er mwyn cydnabod pwysigrwydd Penllergare i hanes a diwylliant De Cymru, ac yn absenoldeb pobl eraill a oedd yn fodlon neu’n abl i weithredu, cafodd Ymddiriedolaeth Penllergare ei ffurfio yn 2000, gydag adfer, adfywio, a budd y cyhoedd ar frig ei hagenda.

Y cam cyntaf oedd cynnwys pobl leol ac mae rhaglen Ymgysylltu ac Addysg Gymunedol yr Ymddiriedolaeth yn dechrau (yn 2008) ei 8fed flwyddyn. Y cam nesaf oedd adeiladu’r corff ymchwil cynhwysfawr a manwl a oedd yn hanfodol er mwyn llywio rheoli yn y dyfodol. Yn fwy diweddar, bu’n bosibl dechrau gwneud Coedwig y Cwm yn fwy diogel ac ymarferol i ragor o bobl ei mwynhau. Mae Fforwm Coedwig Cwm Penllergare (grwp sy’n cynnwys defnyddwyr a rhanddeiliaid) yn darparu cyngor amhrisiadwy.

Y Ffordd Ymlaen

Datganiadau o Fwriad
Mae Cynllun Cadwraeth drafft yr Ymddiriedolaeth yn dweud y bydd Coedwig y Cwm yn cael ei rheoli fel endid gan gydnabod bod ei dair rhan wahanol yn gyflenwol ac yn annibynnol. Y rhannau hyn yw:

Gerddi’r Teras
Yn y Cwm uchaf bydd Gerddi’r Teras yn dangos tirweddu rhamantus o’r bedwaredd ganrif ar bymtheg yn yr arddull Bictiwrésg ac yn dathlu ei hanes a phwysigrwydd diwylliannol amlweddog. Wedi’i llywio gan doreth o ddelweddaeth gyfoes bydd y cwm â therasau serth a phlaniadau egsotig, ac ambell i gipolwg a swn dwr, yn cyfuno i ddenu’r ymwelydd i fforio’r ‘lle dirgel a hudol hwn.’

Cyfadeilad y Gerddi Muriog
Wedi’i lleoli mewn coetir, yn gyfoethog o ran rhywogaethau egsotig, a’r tu ôl i waliau cerrig uchel bydd garddwriaeth wedi’i drilio’n dda ac wedi’i meithrin yn fanwl, sy’n adleisio arfer gerddi cegin Fictoraidd ar eu hanterth, yn gyson â dulliau organig modern. (Sylwer: nid yw ardal y gerddi muriog ar agor i ymwelwyr ar hyn o bryd)

Coed Nydfwch
Yn cynrychioli rhyw 65% o’r holl ardal, yn y Cwm Isaf ac yn cadw ei gwylltineb hanfodol, caiff Coed Nydfwch ei rheoli yn bennaf fel coetir cymunedol, yn canolbwyntio ar amddiffyn ac adfywio coetir a bywyd gwyllt yn barhaus, gyda chyfranogiad helaeth gan bobl leol.

Rhaglen 2010 (cyfredol)

Cynllunio Ymlaen
Mae’r Ymddiriedolaeth wedi gwneud cais am grant gan fenter Parciau i Bobl Cronfa Dreftadaeth y Loteri, wedi’i lywio gan gam datblygu cynllun manwl ac ymgynghoriadau a gynhaliwyd yn 2010.

Adfywio’r Coetiroedd
Gyda chymorth grantiau gan y Comisiwn Coedwigaeth o dan ei gynllun ‘Coetiroedd Gwell i Gymru’:

• Uwchraddio ffyrdd mynediad ymhellach
• Gwelliannau ac ymestyniadau i’r rhwydwaith llwybrau troed
• O leiaf un bont droed arall dros Afon Llan
• Lleihau heigiadau gan redyn ymhellach
• Cychwyn planiadau newydd â choed llydan-ddeiliog brodorol a fydd, yn y pen draw, yn ymestyn i ardal o fwy na 10 hectar
• Hefyd dechrau glanhau ac ail-fylchu coetiroedd presennol sydd mewn perygl o gael eu dominyddu gan rywogaethau diangen.
• Clirio mwy o falurion sydd wedi cronni o’r afon.

Ymgysylltu ac Addysg Gymunedol (C2E)
C2E yw pedwaredd rhan y prosiect. Gyda chymorth y Loteri Fawr o dan ei chynllun ‘Pobl a Lleoedd’, nod y rhaglen gyfredol hon yw helpu pobl o bob oedran, cefndir a gallu i ddeall a mwynhau Coedwig y Cwm yn ei holl agweddau. Bydd yn weithgar o ran cynnwys y gymuned y mae’n rhan ohoni; galluogi pob grwp ac unigolyn sydd â diddordeb mewn cymryd rhan yn y prosiect, a darparu ar gyfer cydweithredu â sefydliadau eraill o’r un anian. Bydd i ba raddau bydd pobl yn datblygu eu teimladau o barch, mwynhad a chyfrifoldeb ar gyfer Coedwig y Cwm, yn fesur o lwyddiant C2E.

Rhagor o wybodaeth neu Gynigion Cymorth
Ebost: contact@penllergare.org
Ffon : 01558 650416

Mae’r ffotograffau ar y dudalen hon gan
Jennifer Cloke ac Ymddiriedolaeth Penllergare.

Ymddiriedolieth Penllergare - The Penllergare Trust

Elusen Cofrestredig 1082128 Registered Charity
Cwmni Cyfyngedig 4004593 Limited Company